Wstęp
Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (LWP) był kluczową instytucją wywiadu wojskowego, działającą w Polsce od 1945 do 1951 roku. Powołany wkrótce po zakończeniu II wojny światowej, Oddział II miał na celu zbieranie informacji o potencjale militarnym i gospodarczym państw zachodnich, a jego działalność była ściśle związana z polityką i wpływami Związku Radzieckiego. W artykule przedstawimy historię, struktury oraz zadania Oddziału II, a także jego przekształcenia organizacyjne i wpływy radzieckie.
Powołanie i przekształcenia organizacyjne Oddziału II
Oddział II Sztabu Generalnego WP został powołany rozkazem organizacyjnym naczelnego dowódcy Wojska Polskiego nr 00177 z dnia 18 lipca 1945 roku. Był to moment istotny dla polskiego wywiadu wojskowego, który wcześniej nie posiadał wyspecjalizowanej struktury. W początkowym okresie istnienia Oddziału II jego kompetencje były ograniczone, jednak z biegiem czasu zakres działania ulegał znacznemu rozszerzeniu.
W latach 1947-1950 Oddział II był połączony z Departamentem VII Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, co miało na celu zwiększenie efektywności działań wywiadowczych. W wyniku reorganizacji, 15 listopada 1951 roku Oddział II przekształcono w Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Nowa struktura obejmowała szerszy zakres kompetencji i większą liczbę oficerów, co miało wpływ na jakość wykonywanych zadań.
Zarządzanie Oddziałem II
Na czele Oddziału II stał Szef, który był odpowiedzialny za kierowanie działalnością wywiadu wojskowego. W ciągu jego istnienia funkcję tę pełnili m.in. płk Nikanor Gołosnicki, płk Grigorij Domaradzki oraz gen. bryg. Wacław Komar, który kierował Oddziałem od grudnia 1945 roku do października 1950 roku. Po reorganizacji w 1951 roku szefem Zarządu II został płk Igor Suchacki.
Oddział II był podporządkowany najpierw I Wiceministrowi Obrony Narodowej, a od marca 1950 roku Szefowi Sztabu Generalnego WP. Podczas kierowania oddziałem przez gen. dyw. Mariana Spychalskiego oraz gen. bryg. Edwarda Ochaba, rozwijały się struktury wywiadu wojskowego w zależności od potrzeb politycznych i strategicznych Polski Ludowej.
Wpływy radzieckie na polskie służby specjalne
Polska Ludowa, będąca pod silnym wpływem Związku Radzieckiego po II wojnie światowej, charakteryzowała się wysokim stopniem sowietyzacji swoich służb specjalnych. Oddział II Sztabu Generalnego WP nie był wyjątkiem – w jego strukturach pracowali radzieccy oficerowie, którzy obsadzali kluczowe stanowiska. Do listopada 1945 roku w centrali Oddziału zatrudniono czterdziestu dwóch radzieckich oficerów z różnych formacji, co podkreślało ich dominującą rolę w kształtowaniu wywiadu wojskowego w Polsce.
Po zakończeniu II wojny światowej polskie siły zbrojne były w trakcie procesu sowietyzacji, co było widoczne m.in. przez mianowanie radzieckich oficerów na kluczowe stanowiska kierownicze. Przykładem może być Konstanty Rokossowski, który został Marszałkiem Polski oraz Ministrem Obrony Narodowej. Równocześnie jednak z biegiem lat, w Oddziale II zaczęli pracować polscy oficerowie, co pozwoliło na stopniową przebudowę kadrową.
Zadania Oddziału II
Najważniejszym zadaniem Oddziału II było zbieranie oraz analiza informacji dotyczących potencjału militarnego głównych państw zachodnich takich jak Stany Zjednoczone, Wielka Brytania czy Francja. W tym celu powołano różne piony i wydziały, które odpowiadały za konkretne aspekty działalności wywiadowczej. Na przykład Pion Operacyjny zajmował się zbieraniem danych, natomiast Pion Informacyjny analizował te dane i opracowywał raporty.
Dodatkowo do połowy 1949 roku utworzono dziesięć ataszatów wojskowych za granicą oraz zorganizowano sieć agenturalną w krajach zachodnich. Choć największe trudności napotykano w Stanach Zjednoczonych oraz niektórych krajach skandynawskich, to jednak działania te miały na celu umocnienie pozycji Polski Ludowej na arenie międzynarodowej oraz zwiększenie efektywności działań wywiadowczych.
Reorganizacja i struktura Oddziału II w lipcu 1950 roku
W lipcu 1950 roku struktura Oddziału II Sztabu Generalnego WP przyjęła bardziej rozbudowaną formę. Na jej czoło stały różne wydziały odpowiedzialne za specyficzne zadania wywiadowcze oraz operacyjne. Wydziały te zajmowały się zarówno rozpoznaniem wojskowym bliskiego zasięgu, jak i działalnością operacyjną w krajach kapitalistycznych.
W skład struktury wchodziły m.in.: Wydział I zajmujący się rozpoznaniem wojskowym bliskiego zasięgu, Wydział III odpowiedzialny za wywiad morski oraz Wydział IV zajmujący się analizami i sporządzaniem raportów wywiadowczych. Dodatkowo istniały biura do prowadzenia ewidencji tajnych współpracowników oraz sekcja specjalna zajmująca się kontrwywiadem wewnętrznym.
Zakończenie
Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego odegrał kluczową rolę w kształtowaniu polskiego wywiadu wojskowego po II wojnie światowej. Jego działalność była silnie uzależniona od wpływów radzieckich oraz polityki zagranicznej Polski Ludowej. Przez lata istnienia przeszedł wiele reorganizacji i przekształceń, które miały na celu dostosowanie go do zmieniającej się sytuacji międ
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).