Cmentarz wojenny nr 139 – Tursko-Łosie
Cmentarz wojenny nr 139 w Tursku-Łosia to jeden z wielu cmentarzy, które powstały w zachodniej Galicji w okresie I wojny światowej. Znajdujący się we wsi Tursko, w powiecie tarnowskim, w gminie Ciężkowice, stanowi ważne miejsce pamięci o poległych żołnierzach. Jako część szerszej sieci cmentarzy wojennych, zbudowanych przez Oddział Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie, cmentarz ten odzwierciedla tragiczne losy wielu żołnierzy, którzy walczyli na tych terenach. W artykule przyjrzymy się lokalizacji cmentarza, jego architekturze oraz historii poległych żołnierzy.
Lokalizacja cmentarza
Cmentarz wojenny nr 139 znajduje się na wzgórzu, które wznosi się po prawej stronie rzeki Białej. Położony jest przy drodze prowadzącej do Rzepiennika Marciszewskiego, co czyni go łatwo dostępnym dla odwiedzających. Dojazd do cmentarza możliwy jest zarówno przez mosty z Bogoniowic, jak i Ciężkowic. Położenie cmentarza jest malownicze; otoczony jest naturą, co dodaje mu wyjątkowego charakteru.
Warto zaznaczyć, że cmentarz znajduje się tuż przy samej drodze, po jej lewej stronie, pomiędzy domami. To sprawia, że mimo swojego historycznego znaczenia nie jest on oddzielony od życia codziennego mieszkańców wsi Tursko, co może mieć wpływ na postrzeganie tego miejsca jako przestrzeni pamięci.
Opis architektury cmentarza
Cmentarz został zaprojektowany przez polskiego architekta Jana Szczepkowskiego. Jego układ oparty jest na prostokątnym planie, a cała konstrukcja została umiejscowiona na stoku opadającym w kierunku południowo-zachodnim. W górnej części cmentarza znajdują się cztery drzewa, które są uznawane za pomniki przyrody. Otaczający cmentarz kamienny mur z betonowym daszkiem nadaje mu dodatkowego charakteru oraz chroni przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi.
Wejście do cmentarza usytuowane jest w dolnej części obiektu i składa się z bramy zbudowanej z kamienia oraz dwuskrzydłowej żelaznej furtki. Przy wejściu można zauważyć szeroką ścieżkę prowadzącą do tylnej części cmentarza, gdzie stoi pomnik – betonowy krzyż o wysokości około 3 metrów osadzony na cokole z kamieni. Przed krzyżem znajduje się pojedynczy nagrobek, który wprowadza odwiedzających w atmosferę refleksji i zadumy.
Rodzaje nagrobków
Nagrobki na cmentarzu są uporządkowane w rzędach po obu stronach ścieżki. Wiele z nich posiada żelazne krzyże lub betonowe stele. Wyróżniają się różnorodnością form, co świadczy o wyjątkowym rzemiośle i estetyce tamtych czasów:
- potrójne krzyże z pojedynczymi poprzeczkami (krzyże łacińskie),
- potrójne krzyże z dwoma poprzecznymi ramionami (krzyże lotaryńskie),
- pojedyncze krzyże z jednym poprzecznym ramieniem,
- pojedyncze krzyże z dwoma poprzecznymi ramionami.
Wszystkie te krzyże wykonane są z grubych żelaznych płaskowników osadzonych na betonowych cokole i posiadają tabliczki imienne upamiętniające poległych żołnierzy. Nagrobki te stanowią nie tylko symbol pamięci, ale również są przykładem lokalnego dziedzictwa kulturowego.
Historia poległych żołnierzy
Cmentarz wojenny nr 139 jest miejscem spoczynku 69 żołnierzy, którzy polegli podczas I wojny światowej. Wśród nich znajdują się zarówno żołnierze armii austro-węgierskiej, jak i armii rosyjskiej. Szczególnie warto zwrócić uwagę na fakt, że większość poległych – 63 żołnierzy – to przedstawiciele armii austro-węgierskiej, natomiast 6 żołnierzy pochodziło z armii rosyjskiej.
Ci bohaterowie stracili życie podczas dramatycznych wydarzeń bitwy pod Gorlicami, która miała miejsce w dniach 2–3 maja 1915 roku. Była to jedna z kluczowych ofensyw I wojny światowej, w której połączone siły austro-węgierskie i niemieckie przełamały obronę Rosjan i wyparły ich z zajmowanych terenów. Bitwa ta miała ogromne znaczenie strategiczne i wpłynęła na dalszy przebieg walk na froncie wschodnim.
Renowacja i obecny stan cmentarza
Cmentarz wojenny nr 139 przeszedł kapitalny remont w 2005 roku. Dzięki staraniom lokalnych władz oraz organizacji zajmujących się ochroną dziedzictwa kulturowego udało się przywrócić mu dawny blask oraz zadbać o jego odpowiednią konserwację. W wyniku prac renowacyjnych cmentarz prezentuje się bardzo dobrze także w 2015 roku oraz obecnie.
Regularna pielęgnacja i dbałość o ten ważny obiekt sprawiają, że cmentarz nie tylko pełni rolę miejsca pamięci o poległych żołnierzach, ale również staje się przestrzenią refleksji dla odwiedzających go turystów oraz mieszkańców okolicy.
Zakończenie
Cmentarz wojenny nr 139 – Tursko-Łosie to ważny element lokalnej historii oraz kultury regionu Małopolski. Jego architektura oraz historia związana z poległymi żołnierzami przypominają o tragicznych wydarzeniach I wojny światowej oraz martyrologii ludzi walczących za swoje ideały i ojczyznę. Miejsce to zasługuje na uwagę zarówno ze strony badaczy historii wojskowości, jak i osób
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).